Strona główna > Dziennikarstwo śledcze > Watykan i holokaust. Robert A. Graham, S. J.

Watykan i holokaust. Robert A. Graham, S. J.

860.000 ludzi uratowanych – prawda o Piusie XII i Żydach.

Ludzie często pytają: dlaczego Pius XII, Eugenio Pacelli, nie wypowiadał się bardziej zdecydowanie przeciwko Hitlerowi? Historyk Fr Dermot Fenlon z Birmingham Oratory patrzy na fakty i wyjaśnia nieporozumienia.

Odpowiedzi udziela były więzień Dachau, Msgr Jean Bernard, późniejszy Biskup Luksemburga:

„Więzieni kapłani drżeli za każdym razem, gdy docierały do nas wiadomości o jakimś proteście władz religijnych, a szczególnie Watykanu. Wszyscy odnosiliśmy wrażenie, że nasi strażnicy bardzo zmuszali nas do odpokutowania za wściekłość, jaką wywoływały te protesty … ilekroć sposób, w jaki byliśmy traktowani, stał się bardziej brutalny, protestanccy pastorzy wśród więźniów wyładowywali swoje oburzenie na katolickich księżach: ‚Znowu wasz wielki naiwny papież i ci prostacy, wasi biskupi, strzelają sobie w usta … dlaczego nie rozumieją tego raz na zawsze i nie zamkną się. Oni grają bohaterów a my musimy zapłacić rachunek'”.

Albrecht von Kessel, urzędnik z Niemieckiej Ambasady przy Stolicy Apostolskiej w czasie wojny, napisał w 1963:

„Byliśmy przekonani, że ognisty protest Piusa XII przeciwko prześladowaniom Żydów … z pewnością nie uratowałby życia ani jednego Żyda. Hitler, jak uwięziona bestia, zareagowałby na każde zagrożenie, które czuł skierowane na niego, z okrutną przemocą”.

Dlatego prawdziwe pytanie brzmi, nie co papież powiedział, a co zrobił? Czyny mówią głośniej niż słowa. Papieska polityka w nazistowskiej Europie skierowana była z okiem na warunki lokalne. Była koordynowana z miejscowymi hierarchami. Nazistowska polityka wobec Żydów różniła się od kraju do kraju. Tak więc, chociaż środki antyżydowskie we Francji napotkały na protest publiczny abpa Saliege z Toulouse, razem z abpem Gerlier z Lyons i bpem Thias z Mantauban, ich protest poparła bardzo skuteczna kampania ratowania i udzielania schronienia. Uratowano 200.000 ludzi. W Holandii, jak pisze Fr Michael O’Carroll, rezultat był ‚tragicznie inny’.

Żydowski historyk  Pinchas Lapide tak to podsumowuje:

„Najsmutniejszy i najbardziej prowokujący myślenie wniosek jest taki, że podczas gdy katolickie duchowieństwo holenderskie protestowało głośniej, wyraźniej i częściej przeciwko żydowskim prześladowaniom, niż religijna hierarchia jakiegokolwiek innego okupowanego przez nazistów kraju, więcej Żydów – około 107.000 lub 79% całości – zostało deportowanych z Holandii; więcej niż gdziekolwiek indziej na Zachodzie”.

A zatem opinia von Kessela powstała z doświadczenia nazistowskiej Holandii: protesty tylko nasiliły akcje odwetowe.

A co z samym Rzymem? W 1943 niemiecki ambasador przy Stolicy Apostolskiej, Von Weizsaecker, wysłał do Berlina telegram. Na ten telegram powoływano się jako ‚potępiający dowód’ przeciwko Piusowi XII.

„Choć naciskany ze wszystkich stron, papież nie pozwolił wciągnąć się w żadną demonstracyjną cenzurę deportacji Żydów z Rzymu… Ponieważ prawdopodobnie nie ma powodu oczekiwać innych niemieckich działań przeciwko Żydom w Rzymie, możemy uznać, że zostało zlikwidowane pytanie tak niepokojące dla stosunków niemiecko-watykańskich”.

W rzeczywistości telegram Von Weizsaeckera był ostrzeżeniem żeby nie kontynuować proponowanej deportacji rzymskich Żydów: ‚prawdopodobnie nie ma żadnego powodu by oczekiwać innych działań niemieckich przeciwko rzymskim Żydom’. Działania Von Weizsaeckera poparło ostrzeżenie Piusa XII do Hitlera: jeśli nie zatrzyma ścigania i aresztowań rzymskich Żydów, Ojciec Święty będzie musiał zaprotestować publicznie, razem ze wspólnym działaniem Von Weizsaeckera i Pius XII zakończył nazistowską obławę rzymskich Żydów. Uratowano 7.000 ludzi.

Na Węgrzech władze kościelne wydały Żydom około 80.000 metryk chrztu. W innych częściach Europy wschodniej watykańska siatka ratunkowa (zorganizowana w Bułgarii przez nuncjusza Roncalli – później Jan XXIII) zrobiła wrażenie na autorach zajmujących się tym tematem skutecznością operacji ratunkowej Kościoła.

David Herstig tak kończy książkę na ten temat:

„Uratowani przez Piusa dzisiaj żyją na całym świecie. Tylko do Izraela z Rumunii do 1965 wyjechało 360.000 Żydów”.

Obrona Piusa XII wyszła głównie od żydowskich pisarzy i izraelskich archiwów. Teraz ustalono, że papież nadzorował sieć ratunkową, która uratowała 860.000 Żydów – więcej niż wszystkie międzynarodowe agencje razem.

Po wojnie główny rabin Izraela podziękował Piusowi XII za to co zrobił. Główny rabin Rzymu poszedł krok dalej, został katolikiem, i wybrał sobie imię Eugenio.

Uwaga: cytaty w tym artykule pochodzą z książki Fr Michael O’Carrolla, Dublin, 1980.

https://www.jewishvirtuallibrary.org/860-000-lives-saved-the-truth-about-pius-xii-and-the-jews

Działania Pope Pius XII’s (1876-1958) w czasie Holocaust dalej są kontrowersyjne.  Przez większość wojny zachowywał publiczny front obojętności i milczał kiedy Niemcy dokonywali swoich okrucieństw. Odmawiał prośbom o pomoc z powodu neutralności, kiedy wydawał oświadczenia potępiające ogólnie niesprawiedliwość. Prywatnie dał schronienie wielu Żydom i rozmawiał z kilku wybranymi urzędnikami, zachęcając ich do udzielania pomocy Żydom.

Spis treści

– Wczesne lata

– Wołanie o pomoc

– Papieskie powody i reakcje

– Papież protestuje

– Polityka za polityką

– Współczesne wydarzenia

– Podsumowanie

Wczesne lata

Papież urodził się w 1876 w Rzymie jako Eugenio Pacelli. Studiował filozofię na Gregorian University, teologię na Sant Apollinare i otrzymał święcenia w 1899. Od 1901 pracował a Sekretariacie Stanu, w 1929 został kardynałem i w 1930 mianowany na sekretarza stanu.

Pacelli mieszkał w Niemczech w latach 1917-1929, kiedy został mianowany nuncjuszem papieskim w Bawarii. Wiedział za czym opowiadała się Nazi party, i został wybrany na papieża w 1939 wypowiadając się bardzo mało o ideologii Adolf Hitler’s poza jego przemówieniem 1935 speech nazywając nazistów „nędznymi plagiatorami, którzy ubierają stare błędy w nowe świecidełka”. Pacelli powiedział  250.000 pielgrizymom w Lourdes 28 kwietnia:Nie ma żadnej różnicy, czy gromadzą się oni pod sztandarami rewolucji społecznej, czy kierują się fałszywą koncepcją świata i życia, czy też są opętani przez przesądy o rasie i kulcie krwi”. Uważał, że narodowy socjalizm był „głęboko antychrześcijański i stanowił zagrożenie dla katolicyzmu”. (1)

Jeszcze będąc kardynałem, działania Pacelli w kwestii  Hitler były kontrowersyjne. Hitler przejął władzę 30 stycznia 1933. 20 lipca tego samego roku Pacelli razem z niemieckim dyplomatą Franzem Von Papen podpisali konkordat przyznający Rzymskiemu Kościołowi Katolickiemu wolność praktykowania. W zamian Kościół zgodził się na rozdział religii od polityki. To pomniejsza wpływ Katolickiej Partii Centrowej  i Kaqtolickich Związków Zawodowych. Ogólnie konkordat postrzegano jako dyplomatyczne zwycięstwo Hitler. (1a)

Pacelli wybrano na papieża 2 marca 1939, i wybrał imię Piusa XII. Jako papież miał 3 oficjalne stanowiska. Był głową kościoła i miał bezpośredni kontakt z biskupami świata. Był szefem państwa Watykan i posiadał własny korpus dyplomatyczny. Był też Biskupem Rzymu. Przynajmniej w teorii jego poglądy mogły wpływać na 400 mln katolików, łącznie z tymi na wszystkich okupowanych wschodnich terytoriach – Polacy, Bałtowie, Chorwaci, Słowacy i inni. (2)

Zaraz po mianowaniu [?] na papieża, Pacelli wypowiedział się przeciwko włoskim prawom rasowym 1938 zajmującym się mieszanymi małżeństwami i dziećmi z mieszanych małżeństw. (3) Ale nie wydał żadnego takiego potępienia  Kristallnacht (kryształowej nocy) jaka miała miejsce w listopadzie 1938, o której poinformował go nuncjusz papieski w Berlinie. Kiedy bezpieczeństwo żydowskiej społeczności stawało się bardziej niepewne, Pius XII zainterweniował w miesiącu jego wyboru, w marcu 1939, i zdobył 3.000 wiz do Brazylii dla europejskich Żydów, którzy zostali ochrzczeni i przeszli na katolicyzm. Jednak później 2 / 3 z nich unieważniono z powodu „niewłaściwego postepowania”, co prawdopodobnie oznaczało, że Żydzi po przybyciu do Brazylii zaczęli praktykować judaizm. W tamtym czasie papież nic nie zrobił by ratować praktykujących Żydów. (4)

Wołanie o pomoc

W czasie Holocaust, Pius XII był ciągle oblegany prośbami o pomoc Żydom.

Wiosną  1940, główny rabin Palestyny, Isaac Herzog, poprosił papieskiego sekretarza stanu, kard. Luigi Maglione o wstawienie się za Żydami w Hiszpanii / Spain przeciwko deportacji do Germany. Później złożył pdobną prośbę za Żydów na Litwie / Lithuania. Papież nie zrobił nic. (5)

W kościele papieża, kard. Theodor Innitzer z Wiednia / Vienna powiedział Piusowi XII o deportacjach Żydów w 1941. W 1942, słowacki charge d’affaires, stanowisko pod nadzorem papieża, poinformował Rome, że  słowackich Żydów / Slovakian Jews systematycznie deportowano i wysyłano do obozów śmierci / death camps.(6)

W październiku 1941, asystent szef amerykańskiej delegacji w Watykanie, Harold Tittman, poprosił papieża o potępienie okrucieństw. Odpowiedź przyszła taka, że Stolica Apostolska chciała zachować „neutralność”, i że potępienie okrucieństw miałoby negatywny wpływ na katolików w okupowanych przez Niemcy krajach. (7)

Pod koniec sierpnia 1942, kiedy zabito ponad 200.000 ukraińskich Żydów, ukraiński metropolita  Andrej Septyckyj napisał długi list do papieża, odnosząc się do niemieckiego rządu jako reżimie terroru i korupcji, bardziej diabelskiego niż ten bolszewików. Papież odpowiedział cytując wersety Psalmów i radząc Septyckyjemuznosić przeciwności z pogodną cierpliwością”. (8)

18 września 1942, Mnsgr Giovanni Battista Montini, przyszły papież Paweł VI, napisał: „Rzezie Żydów osiągają przerażające proporcje i formy”. (9) Ale w tym samym miesiącu kiedy  Myron Taylor, przedstawiciel USA w Watykanie, ostrzegł papieża, że jego milczenie stanowiło zagrożenie dla jego prestiżu moralnego, sekretarz stanu odpowiedział w imieniu papieża, że niemożliwe było zweryfikowac pogłoski o zbrodniach popełnianych przeciwko Żydom. (10)

Władysław Raczkiewicz, prezydent polskiego rządu na uchodźstwie, zaapelował do papieża w styczniu 1943 o publiczną krytykę nazistowskiej przemocy. Bp Preysing z Berlina dwukrotnie zrobił to samo. Pius XII odmówił. (11)

Papieskie powody i reakcje

W końcu w grudniu 1942 papież podał powody stałych odmów wygłoszenia publicznego oświadczenia. Rządy sojusznicze wydały deklarację: „Niemiecka polityka zagłady narodu żydowskiego” / German Policy of Extermination of the Jewish Race, w której stwierdzono, że będzie zemsta na sprawcach żydowskich mordów. Kiedy Tittman zapytał sekretarza stanu Maglione czy papież mógłby wydać podobne oświadczenie, Maglione powiedział, że papiestwo „nie mogło krytykować publicznie konkretnych okrucieństw”. (12)  Jednym z powodów tego stanowiska było to, że zdecydowanie przeciwny komunizmowi papież czuł iż nie mógł potępiać nazistów pomijając komunistów; dlatego Pius XII mógł jedynie krytykować ogólne okrucieństwa”. (13)

Papież wypowiadał się ogólnie przeciwko kampanii zagłady / extermination campaign. Kiedy oszacowano, że liczba ofiar polskich cywilów wynosiła 15.000, 18 stycznia 1940 papież powiedział w radio: „Horror i niewybaczalne ekscesy popełnione na bezbronnych i bezdomnych ludziach potwierdziły wiarygodne świadectwa naocznych świadków”. (14)  W przemówieniu radiowym w Wigilię Bożego Narodzenia w 1942, nawiązał do „setek tysięcy tych, którzy bez własnej winy, a tylko z powodu ich narodowości czy rasy, zostali skazani na śmierć czy postępującą zagładę”. (15) Papież nigdy nie wymienił Żydów.

W wystąpieniu radiowym z września 1940, Watykan określił swoją politykę „neutralnością”, ale stwierdził też, że jeśli chodzi o moralność, niemożliwa była neutralność.  (18) To mogłoby jedynie sugerować, że masowy mord nie był kwestią moralną.

Obojętność papieża na złe traktowanie Żydów często była jasna. Na przykład w 1941, zapytany przez francuskiego marszałka Henri Philippe Petaina czy Watykan sprzeciwi się antyżydowskim prawom, Pius XII odpowiedział, że kościół potępiał rasizm, ale nie odżegnywał się od każdego przepisu przeciwko Żydom. (16)  Kiedy marionetkowy rząd Petaina wprowadził we Francji „żydowskie statuty”, ambasador Vichy przy Stolicy Apostolskiej poinformował Petaina, że Watykan nie uważał tych przepisów za sprzeczne z katolicką nauką, dopóki stosuje się je z „miłością” i „sprawiedliwością”. (17)

Robert Wistrich zauważa, że „pod koniec 1942 Watykan należał do najlepiej poinformowanych instytucji w Europie w kwestii holokaustu. Poza Niemcami czy wywiadem brytyjskim, niewielu miało większą świadomość o lokalnych szczegółach jak i większym obrazie”.  (17a)

8 września 1943 naziści dokonali inwazji na Włochy, i nagle Watykan stał się lokalną władzą. Naziści dali Żydom 36 godzin na dostarczenie 50 kg złota, albo naziści wezmą 300 zakładników. Watykan chciał pożyczyć 15 kg, propozycja która okazała się być konieczna kiedy Żydom przełożono termin dostawy.  (19)

Pius XII wiedział, że deportacje Żydów były bliskie. Watykan nawet dowiedział się od Pierwszego Lieutenanta SS, Kurta Gersteina, o losie tych których zamierzano deportować.  (20) Publicznie papież milczał, prywatnie Poinstruował katolickie instytucje by przyjmowały Żydów. Sam Watykan ukrył 477 Żydów i kolejne 4.238 Żydów schroniono w rzymskich zakonach i klasztorach. (21)

16 października naziści aresztowali 1.007 rzymskich Żydów, z których większość stanowiły kobiety i dzieci. Zabrano ich do Auschwitz, gdzie 811 natychmiast zagazowano. Spośród wysłanych do obozu koncentracyjnego przeżyło 16. (22

Papież protestuje

Papież zadziałał raz za kulisami. Podczas niemieckiej okupacji Węgier / Hungary w marcu  1944, wraz z papieskim nuncjuszem w Budapeszcie, Angelo Rotta, poradził węgierskiemu rządowi umiarkowanie w ich planach odnośnie traktowania Żydów. Pius XII zaprotestował przeciwko deportacji Żydów, i kiedy jego protest zlekceważono, wielokrotnie wysyłał telegramy. (23) Żądania papieża, w połączeniu z podobnymi protestami Króla Szwecji, Międzynarodowego Czerwonego Krzyża, Brytanii i Ameryki wpłynęły na decyzję węgierskiego regenta, admirała  Miklosa Horthy, zaprzestania deportacji 8 lipca 1944. (24)

Na późniejszych etapach wojny, Pius XII apelował do kilku rządów Ameryki Łacińskiej o uznanie „awaryjnych paszportów”, jakie udało się zdobyć kilku tysiącom Żydów. Z powodu wysiłków papieża i Departamentu Stanu USA, 13 amerykańskich krajów postanowiło uznać te dokumenty, pomimo gróźb Niemców o deportacji posiadaczy tych paszportów. (25)

Kościół odpowiedział też na prośbę ratowania 6.000 żydowskich dzieci w Bulgaria pomagając im przetransportować je do Palestyny. Ale w tym samym czasie kard. Maglione napisał do delegata apostolskiego w Waszyngtonie,  A.G. Cicognani, mówiąc, że to nie oznacza poparcia papieża dla Zionism. (26)  Kościół często pomagał ochrzczonym Żydom, ale był mniej entuzjastyczny w sprawie pomocy Żydom którzy nie porzucili swojej wiary.

Polityka za polityką

Historycy pokazują, że wsparcie papieża dla Żydów pojawiło się po 1942, kiedy urzędnicy amerykańscy powiedzieli mu, że sojusznicy chcieli całkowitego zwycięstwa, i było ono prawdopodobne. Kontynuując pogląd, że każda interwencja Piusa XII była oparta na praktycznych korzyściach, a nie na skłonności moralnej, faktem jest, że pod koniec 1942 Pius XII zaczął doradzać niemieckim i węgierskim biskupom, że byłoby korzystne politycznie gdyby wypowiadali się przeciwko rzezi Żydów. (27)

Jednym z niewielu przypadków, w których papież udzielił wczesnego wsparcia sojusznikom, był w maju 1940. Otrzymał informacje o planie niemieckim, Operacja Żółta / Operation Yellow, podłożenia min, żeby odstraszyć brytyjskie wsparcie morskie Holland. Holandii. Pius XII wyraził zgodę na wysyłanie zakodowanych wiadomości radiowych ostrzegających papieskich nuncjuszy w Brukseli i Hadze przed spiskiem. Niemieckie służby radiowe odszyfrowały wiadomość  i przystąpiły do realizacji planu.  (28) Ta interwencja papieża jest zaskakująca, gdyż zawsze mówił o neutralności, i milczał w kwestii niemal wszystkich niemieckich okrucieństw.

W książce Papież Hitlera / Hitler’s Pope, John Cromwell twierdzi, że zachowanie papieża można po części tłumaczyć jego antysemityzmem, a Robert Wistrich mówi, że Pacelli był przeciwko Żydom tylko w tradycyjnym sensie,  wierzył, że Żydzi zabili Jezusa. Tymczasem obrońcy papieża wskazali na oświadczenia izraelskiego konsula we Włoszech pod koniec lat 1960, Pinhasa Lapide, oraz Goldy Meir, chwalących papieża jako dowód jego wysiłków ratowania Żydów w czasie wojny, natomiast Wistrich mówi iż ich opinii nie potwierdziły  żadne wiarygodne dowody. Jasne jest, że papież mógł  zrobić więcej. Faktycznie katoliccy Polacy byli najbardziej wyraźnymi krytykami jego milczenia. Pius nie wypowiadał się skutecznie po inwazji Niemiec na Polskę, a powściągliwe uwagi Watykanu o opresji katolików- Polaków ustały po tym kiedy Niemcy zaprotestowały.  (28a)

Wistrich zauważa tez, że choć istnieje kontrowersja o pomocy papieża  Żydom, rola kościoła w udzielaniu pomocy w ucieczce nazistowskim mordercom, i szukanie łaski dla skazanych nazistowskich zbrodniarzy, są dobrze udokumentowane. Ale mniej jasne jest jak dużo papież o tym wiedział.

Współczesne wydarzenia

Międzynarodowa Katolicko-Żydowska Komisja Historyczna / ICJHC, grupa składająca się z 3 żydowskich i 3 katolickich badaczy, została zorganizowana w 1999 przez Komisję ds. Relacji Religijnych Żydami Stolicy Apostolskiej. W październiku 2000 grupa badaczy zakończyła swój przegląd watykańskich archiwów, i wstępne ustalenia przekazała ówczesnemu przewodniczącemu komisji, kard. Edwardowi I Cassidy. Ich raport zatytułowany „Watykan i holokaust” pogrzebał kilka konwencjonalnych mechanizmów obronnych papieża Piusa XII.

Często przyjmowana opinia, że papież nie miał świadomości powagi sytuacji europejskiego żydostwa w czasie wojny okazała się być zdecydowanie niedokładna. Liczne dokumenty wykazały, że papież był dobrze poinformowany o skali nazistowskich praktyk antysemickich /

anti-Semitic. List Konrada von Preysinga, Biskupa Berlina, wykazujący, że papież znał sytuację już w styczniu 1941, szczególnie zainteresował komisję. W tym liście, Preysing potwierdza, że „Wasza Świątobliwość jest na pewno poinformowany o sytuacji Żydów w Niemczech i sąsiadujących krajach. Chciałbym nadmienić, że poprosiły mnie zarówno strona katolicka jak i protestancka, czy Stolica Apostolska mogłaby coś zrobic w tej kwestii… na rzecz tych nieszczęśników”.

List, który był bezpośrednim apelem do samego papieża, bez pośredników, nie przyniósł odpowiedzi. W 1942 jeszcze bardziej przekonujące świadectwo naocznego świadka masowych mordów Żydów we Lwowie wysłał do papieża arcybiskup; on też nie przyniósł odpowiedzi.

Komisja ujawniła również kilka dokumentów, które rzucają negatywne światło na twierdzenie, że Watykan zrobił wszystko co w jego mocy, by ułatwić emigrację Żydów z Europy. Notatki wewnętrzne przeznaczone tylko dla przedstawicieli Watykanu ujawniły sprzeciw urzędników Watykanu wobec żydowskiej emigracji z Europy do Palestyny. „Stolica Apostolska nigdy nie zaakceptowała projektu uczynienia z Palestyny żydowskiej ojczyzny … [ponieważ] Palestyna jest teraz bardziej święta dla katolików niż dla żydów”. Niektórzy katoliccy hierarchowie naruszyli to stanowisko Watykanu, pomagając Żydom w migracji, gdy byli w stanie; większość nie.

I podobnie próby ucieczki Żydów z Europy do Ameryki Płd niekiedy utrudniał Watykan. Watykańscy przedstawiciele w Boliwii i Chile napisali do papieża o „inwazyjnym” i „cynicznie wyzyskującym” charakterze żydowskich imigrantów, którzy już angażowali się w „nieuczciwy handel, przemoc, niemoralność, a nawet brak szacunku dla religii”. Komisja wywnioskowała, że te świadectwa prawdopodobnie były jednostronne wobec Piusa przeciwko udzieleniu pomocy większej liczbie Żydów w emigracji z nazistowskiej Europy.

Twierdzenie, że Watykan musiał pozostać neutralny podczas wojny, też obalono w ostatnich miesiącach. W styczniu 2001, niedawno odtajniony przez Krajowe Archiwa USA dokument został odkryty przez Światowy Kongres Żydów.  Jest to raport w którym Msgr Giovanni Battista  Montini, sekretarz stanu papieża Piusa XII, wyliczył i potępił kilka nadużyć popełnionych przez armię sowiecką na niemieckich mieszkańcach Związku Sowieckiego. Raport był szeroko postrzegany jako dowód na to, że Watykan nie miał żadnych skrupułów by wypowiadać się przeciwko okrucieństwom, nawet jeśli naruszałoby to neutralność.

Wstępny raport  ujawniony przez ICJHC poprosił też Watykan o dostęp do niepublikowanych dokumentów archiwalnych w celu pełniejszego zbadania roli papieża w Holocaust. Tę prośbę Watykan odmówił, pozwalając im na dostęp tylko do dokumentów sprzed 1923. W rezultacie Komisja zawiesiła swoje badania w lipcu 2001, bez wydania raportu końcowego. Dr  Michael Marrus, jeden z żydowskich panelistów i profesor historii na University of Toronto, wyjaśnił, że komisja „zderzyła się z murem… Naprawdę pomocne byłoby gdyby miała poparcie Stolicy Apostolskiej w tej sprawie”. (29)

W 2004 pojawiła się informacja o dzienniku prowadzonym przez  Jamesa McDonalda, wysokiego komisarza Ligi Narodów ds. uchodźców z Niemiec. W 1933, McDonald wspomniał o traktowaniu Żydów z ówczesnym watykańskim sekretarzem stanu, kard. Pacelli. McDonalda szczególnie interesowała pomoc grupie żydowskich uchodźców w regionie Saary, obszarze do którego prawo rościli sobie Francja i Niemcy, a który w 1935 przekazano Niemcom.

Obrońcy papieża powołują się na jego wstawiennictwo w imieniu tych Żydów jako dowód na jego sympatię do Żydów prześladowanych przez nazistów. Ale zdaniem McDonalda, kiedy omawiał tę sprawę z Pacelli, „Odpowiedź była niezobowiązująca, ale odniosłem wrażenie, że nie można oczekiwac żadnej energicznej współpracy”.  (30) Pacelli wstawił się w styczniu 1935 żeby pomóc Żydom, ale dopiero kiedy McDonald zgodził się by amerykańscy Żydzi użyli swoich wpływów w Waszyngtonie by chronić własności kościoła zagrożonym przez meksykański rząd. (31)

W 2005, włoski dziennik Corriere della Sera odkrył list z 30 listopada 1946, pokazujący, że papież Pius XII nakazał, żeby żydowskich niemowląt ochrzczonych przez katolików w czasie  Holocaust nie zwracać ich rodzicom. Niektórzy badacze powiedzieli, że ta informacja nie była nowa, i że zachowanie papieża nie było niezwykłe. Ważniejsza historia, zdaniem rabina

Davida Rosena, międzynarodowego dyrektora ds. międzywyznaniowych Amerykańskiego Komitetu Żydowskiego, była taka, że jeden z adresatów listu, Angelo Roncalli, papieski przedstawiciel w Paryżu, zignorował papieską dyrektywę. (32)

W 2006, izraelska naukowiec Dina Porat, odkryła korespondencję między Haimem Barlasem, emisariuszem Agencji Żydowskiej wysłanym do Europy żeby ratować Żydów w latach 1940, i Giuseppe Roncalli, późniejszym papieżem Janem XXIII. Roncalli wyraził krytykę milczenia Watykanu podczas wojny. W czerwcu 1944, Barlas wysłał Roncalli kopię raportu sporządzonego przez 2 Żydów którzy uciekli z Auschwitz dokumentujący masowy mord w obozie.  Roncalli przesłał raport do Watykanu, który twierdził iż nie wiedział o raporcie do października. Wcześniej Roncalli napisał do prezydenta Slovakia* na prośbę Barlasa prosząc go o zatrzymanie nazistowskich deportacji Żydów. (33)

Podsumowanie

Reakcja papieża na Holocaust była złożona i niespójna. Czasem próbował pomagać Żydom i odnosił sukcesy. Ale te sukcesy tylko podkreślają wpływ jaki mógł mieć, gdyby nie postanowił milczeć przy tak licznych innych okazjach. Nikt nie zna na pewno powodów działań Piusa XII czy ich braku, gdyż watykańskie archiwa były otwarte jedynie dla wybranych badaczy. Historycy dają wiele powodów tego dlaczego papież Pius XII nie był silniejszym adwokatem Żydów: obawa przez nazistowskimi represjami, poczucie, że publiczne wypowiedzi nie odnisą żadnego skutku i mogą szkodzić Żydom, idea, że prywatna interwencja mogła osiągnąć więcej, lęk że działanie przeciwko niemieckiemu rządowi może wywołać schizmę wśród niemieckich katolików, tradycyjna rola kościoła  politycznej neutralności i obawy przed wzrostem komunizmu gdyby pokonano nazistów. (34) Niezależnie od jego motywów, trudno jest uciec przed konkluzją, że papież, jak tak wielu innych na stanowiskach władzy i wpływu, mogliby zrobić dużo więcej by ratować Żydów.

https://www.jewishvirtuallibrary.org/pope-pius-xii-and-the-holocaust

Czytaj: Miliony ludzi których można było ocalić na moim chomiku.

The Vatican & the Holocaust: 860,000 Lives Saved – The Truth About Pius XII & the Jews

Robert A. Graham, S.J.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *